Grupa Badawcza Ptaków Wodnych KULING w 2025 roku zrealizowała projekt ze środków WFOŚiGW w Gdańsku pn. „Zabiegi czynnej ochrony oraz monitoring walorów przyrodniczych i zagrożeń na Wyspie Sobieszewskiej w Gdańsku (rezerwaty przyrody „Mewia Łacha” i „Ptasi Raj”) oraz w Dolinie Dolnej Wisły w 2025 r.” (umowa WFOŚ/D/641/6067/2025).

Przyznana dotacja WFOŚiGW w konkursie „Konkurs na zadania z zakresu ochrony przyrody województwa pomorskiego (edycja 2025)” wyniosła 83.000 zł, ostatecznie koszt kwalifikowany projektu zamknął się w kwocie 84.960,78 zł, z czego 75 667,28 zł to ostateczna wartość dotacji.

Pełny tekst sprawozdania jest dostępny tutaj:

Sprawozdanie z realizacji zadania dofinansowanego ze środków WFOŚiGW w Gdańsku

Opis projektu:

Od 2007 roku, czyli od momentu ponownego zagnieżdżenia się rybitw czubatych Thalasseus sandvicensis w rezerwacie przyrody „Mewia Łacha”, jako Grupa Badawcza Ptaków Wodnych KULING realizujemy działania z zakresu czynnej ochrony tego rezerwatu.
Do najważniejszych działań należy ochrona fragmentów plaż oraz cypla przy ujściowym odcinku przekopu Wisły przed swobodnym wstępem ludzi. Dzięki tym środkom ptaki gniazdujące na plażach mają większe szanse na udane lęgi. Dodatkowo, monitoringiem objęte są powstałe w ujściu rzeki piaszczyste wyspy, na których interweniujemy w przypadku prób ich penetracji przez załogi łodzi, jachtów, skuterów wodnych czy kite-surferów. Tego typu zabiegi mają także pozytywny wpływ na wielogatunkowe stada ptaków wędrownych, które w okresie letnio-jesiennym wykorzystują rejon ujścia Wisły jako miejsce odpoczynku i żerowiska.
Obecnie ujście Wisły to jedno z najcenniejszych w kraju miejsc lęgowych gatunków ptaków związanych z wąskim pasem plaż i sezonowymi piaszczystymi łachami. Nasze wieloletnie doświadczenia pokazują, że podejmowane działania są najskuteczniejszą formą ochrony ptaków lęgowych. Ochrona miejsc lęgowych przed turystami zwiększa szanse sukcesu lęgowego rybitw, mew i sieweczek. W sezonie lęgowym oraz po lęgach, łachy stanowią miejsce bezpiecznego odpoczynku tysięcy ptaków różnych gatunków oraz rosnącego z roku na rok stada fok szarych (do ok. 900 osobników w 2024 roku). Niestety okres wiosenno-letni to czas, kiedy rezerwat, poza ogrodzonym i pilnowanym cyplem, jest odwiedzany przez kilkudziesięciu do kilkuset turystów dziennie – pieszo, na rowerach, quadach, crossach oraz od strony wody – jachtami, kajakami, deskami surfingowymi, skuterami wodnymi, motorówkami i innymi jednostkami pływającymi. Naruszenie zakazów wstępu na te tereny stanowi zagrożenie dla lęgów. Choć liczba takich zdarzeń jest mniejsza niż kilka lat temu, to jednak nieprawidłowe zachowanie pojedynczych osób może stanowić poważne zagrożenie. Dlatego konieczne są natychmiastowe reakcje i działania edukacyjne w przypadku naruszeń. Od 2022 roku kolonia rybitw czubatych i rzecznych Sterna hirundo funkcjonuje z sukcesem na „Ptasiej Wyspie” w Porcie Gdańskim. Od trzech lat rybitwy czubate osiągają tam sukces lęgowy, co daje nadzieje na ich trwałą obecność w kraju. Zmniejsza to presję na zapewnienie im jak najlepszych warunków w rezerwacie i pozwala skupić się na ochronie lęgów sieweczek obrożnych Charadrius hiaticula oraz rybitwy białoczelnej Sternula albifrons, dla których rezerwat wciąż stanowi najważniejsze miejsce lęgowe na całym polskim Wybrzeżu.
W przeciwieństwie do lat ubiegłych, budowa i naprawa ogrodzeń w newralgicznych punktach rezerwatu została wykonana ze środków, które KULING Otrzymał od WWF. Ma to powstrzymać spacerowiczów przed wchodzeniem na tereny lęgowe. W trakcie sezonu mogą być konieczne działania takie jak monitorowanie przestrzegania zakazów, naprawa ogrodzeń, poszukiwanie gniazd oraz zabezpieczanie znalezionych gniazd sieweczek obrożnych specjalnymi koszami. W razie potrzeby zamontujemy pastuchy elektryczne chroniące gniazda przed drapieżnikami. Równocześnie w rezerwacie prowadzone są badania naukowe – obrączkowanie ptaków lęgowych oraz przelotnych w okresie jesiennej wędrówki, jak również monitoring liczebności ptaków przebywających na tym obszarze ptaków w ramach obozu ornitologicznego trwającego ok. 1,5 miesiąca. W najbliższym sezonie lęgowym planowane jest także zamontowanie fotopułapek w pobliżu wybranych gniazd sieweczki obrożnej w ramach projektu naukowego realizowanego we współpracy z Uniwersytetem Gdańskim, którego celem jest określenie sukcesu kluciowego, potencjalnych przyczyn strat lęgów oraz różnic w nakładzie czasu poświęcanego przez samice i samce na wysiadywanie.
Drugim obszarem na Wyspie Sobieszewskiej o dużym znaczeniu przyrodniczym wymagającym aktywnych zabiegów ochronnych jest rezerwat „Ptasi Raj”. Od 2015 roku prowadzimy działania ochronne, w tym ograniczenie ruchu turystycznego na wydmach i plażach Mierzei Messyńskiej. W 2024 roku w rezerwacie gniazdowało rekordowe pięć par sieweczek obrożnych, uzyskując sukces lęgowy. W latach 2016-2024 grobla w rezerwacie była zamknięta dla ruchu pieszego przez większość sezonu, co w znaczący sposób ograniczyło presję turystyczną, podobnie będziemy działąć w 2025 roku, zapewniając obecność strażników na granicy rezerwatu.
Doświadczenia z ochrony lęgów ptaków siewkowych i wodnych w rejonie ujścia Wisły skłoniły nas do podjęcia podobnych działań na pomorskim odcinku obszaru Natura 2000 „Dolina Dolnej Wisły”, który jest ważnym miejscem lęgowym dla rybitw rzecznych i białoczelnych. Wzrost liczby turystów, którzy nie zdają sobie sprawy z walorów przyrodniczych piaszczystych łach w nurcie rzeki, sprawia, że planowane kontrole tych łach pozwolą nam wskazać najważniejsze miejsca lęgowe tych ptaków. Umieścimy tam tablice informacyjne o zakazach płoszenia i niepokojenia. Znalezione gniazda sieweczek obrożnych będą chronione koszami, jak ma to miejsce na Wybrzeżu. W latach 2021-2024 trzy łachy były miejscami udanego gnieżdżenia się rybitw rzecznych (w okolicach miejscowości Kuchnia, Piekło i Jaźwiska), natomiast rybitwy białoczelne i sieweczki rzeczne Charadrius dubius miały udane lęgi na kilku kolejnych łachach. W 2022 roku wróciły tam mewy śmieszki Chroicocephalus ridibundus, choć nadal są nieliczne. Będziemy monitorować te miejsca i podejmować działania w razie zagrożeń.
W 2025 roku planujemy także kontynuację działań zwiększających szanse na lęgi ptaków oraz zebranie argumentów dla utrzymania zapisów planów ochrony obu rezerwatów i obszarów Natura 2000 w ich dotychczasowym brzmieniu. Większość z tych działań została uzgodniona z RDOŚ w Gdańsku i jest zgodna z zapisami projektów planu ochrony rezerwatu oraz planów ochrony obszarów Natura 2000 „Ujście Wisły” i „Dolina Dolnej Wisły”.

Planowane na 2025 rok nakłady finansowe w rezerwatach obejmują przede wszystkim:

• monitoring i zapobieganie antropopresji, głównie przez zapewnienie jak największej liczby godzin pracy strażników rezerwatów (800), montaż ogrodzeń w krytycznych punktach rezerwatów oraz instalację tablic informacyjnych na wiślanych łachach w rezerwatach,
• ograniczanie dostępu lądowych drapieżników poprzez budowę koszy ochronnych oraz montaż pastuchów elektrycznych,
• monitorowanie lęgowej populacji ptaków gniazdujących na plażach (z rodziny Charadriiformes, m.in. rybitw, sieweczek, mew) w stopniu umożliwiającym precyzyjne określenie liczby par lęgowych, sukcesu lęgowego i przyczyn strat poszczególnych lęgów, także przy użyciu fotopułapek,
• prowadzenie obozu naukowego GBPW KULING i Uniwersytetu Gdańskiego – liczenie i chwytanie ptaków siewkowych podczas migracji jesiennej (od połowy sierpnia do połowy września).

Podsumowując, projekt przewiduje przeprowadzenie kompleksowych i efektywnych działań mających na celu ochronę walorów przyrodniczych rezerwatów „Mewia Łacha” i „Ptasi Raj” na Wyspie Sobieszewskiej oraz wdrażanie sprawdzonych rozwiązań na łachach położonych na pomorskim odcinku Wisły.